Wskaźnik równości płci

Wyobraź sobie Eurowizję, w której biorą udział wszystkie kraje europejskie, tylko zamiast walorów artystycznych oceniany jest poziom równości między kobietami i mężczyznami. Każde państwo może zdobyć maksymalnie 100 punktów w kilku kategoriach. Taki właśnie ranking regularnie opracowuje Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn w ramach Wskaźnika Równości Płci EIGE (Gender Equality Index). Jak myślisz – jak w takim zestawieniu wypadła Polska? Zanim sprawdzimy, kto jest na czele i jak wypada nasz kraj,

Zobaczmy, co oceniają „sędziowie”.

Jak powszechnie wiadomo, sytuacja kobiet i mężczyzn różni się w wielu obszarach – najczęściej na niekorzyść kobiet. Ma to realny wpływ na codzienne życie oraz możliwości obu płci i przejawia się m.in. w dostępie do pracy, poziomie wynagrodzeń, bezpieczeństwie ekonomicznym, stanie zdrowia czy możliwości łączenia życia zawodowego z opieką nad bliskimi.

Z jednej strony zapewnienie równych szans dla kobiet i mężczyzn jest ważne ze względu na takie wartości jak solidarność, sprawiedliwość czy równość wszystkich osób – niezależnie od tego, kim są. Istnieje jednak także mocny argument ekonomiczny i społeczny. Jak zauważają Richard Wilkinson i Kate Pickett w książce „Duch równości”, tam, gdzie nierówności społeczne są duże, społeczeństwa są ogólnie mniej szczęśliwe. Autor i autorka, opierając się na trzydziestu latach swoich badań, udowadniają, że duże nierówności są niekorzystne dla wszystkich warstw społecznych.

Dlatego równość płci jest jednym z ważnych obszarów polityk publicznych w Unii Europejskiej, istotnym zarówno z perspektywy społecznej, jak i gospodarczej. Aby w porównywalny sposób mierzyć postępy państw członkowskich, UE korzysta ze Wskaźnika Równości Płci EIGE (Gender Equality Index), opracowanego przez Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn. Wskaźnik ten w skali od 0 do 100 punktów pokazuje, jak poszczególne kraje wypadają pod względem równości kobiet i mężczyzn w kluczowych obszarach życia.

EIGE oblicza poziom równości płci na podstawie danych statystycznych, które pokazują rzeczywistą sytuację kobiet i mężczyzn w życiu społecznym i zawodowym. Wskaźnik obejmuje siedem głównych obszarów: pracę, pieniądze, wiedzę, czas, władzę,  zdrowie oraz przemoc. Ta ostatnia, ze względu na brak adekwatnych danych, nie jest niestety mierzona. W ich ramach ocenie podlega 31 dziedzin, w których państwo może uzyskać od 0 do 100 punktów. Na podstawie wyników w poszczególnych dziedzinach oblicza się następnie wynik ogólny dla każdego kraju oraz wynik zbiorczy dla całej Unii Europejskiej.

Wskaźnik EIGE jest publikowany cyklicznie, a jego wyniki są aktualizowane co roku. Dzięki temu można obserwować, czy sytuacja w danym kraju poprawia się, stoi w miejscu, czy pogarsza. Taka regularność ma duże znaczenie dla administracji publicznej i instytucji – pozwala oceniać efekty działań, identyfikować obszary wymagające wsparcia oraz planować polityki równościowe w oparciu o dane.

Praca pokazuje, jak kobiety i mężczyźni funkcjonują na rynku pracy oraz jakie mają możliwości zatrudnienia i rozwoju zawodowego. W praktyce obejmuje m.in. wskaźnik zatrudnienia, udział w pracach niskopłatnych, a także średnią liczbę przepracowanych lat w ciągu życia, która odzwierciedla stabilność i ciągłość kariery zawodowej. Ten obszar uwzględnia również to, kto częściej zajmuje stanowiska kierownicze, co pozwala ocenić, czy awans i dostęp do lepiej opłacanych ról są dla obu płci równie osiągalne.

Pieniądze pokazują różnice w dochodach oraz poziomie bezpieczeństwa finansowego kobiet i mężczyzn. W praktyce chodzi m.in. o to, kto częściej jest w stanie samodzielnie się utrzymać, pokrywać bieżące wydatki i odkładać środki na przyszłość, a kto ma mniejsze możliwości budowania stabilności ekonomicznej. Ten obszar uwzględnia także ryzyko ubóstwa oraz różnice w wysokości emerytur, które pokazują długofalowe skutki nierówności na rynku pracy i w systemie zabezpieczenia społecznego.

Wiedza dotyczy edukacji i kwalifikacji, ale także tego, jakie ścieżki kształcenia wybierają kobiety i mężczyźni. W praktyce chodzi m.in. o dostęp do nauki, szkoleń oraz możliwości zdobywania kompetencji, które później przekładają się na szanse na lepszą pracę i wyższe zarobki.

Czas mierzy, jak rozkładają się obowiązki domowe i opiekuńcze oraz ile czasu zostaje na odpoczynek. Ten obszar dotyczy tego, kto częściej bierze na siebie opiekę nad dziećmi lub osobami zależnymi i kto ma mniej przestrzeni na rozwój zawodowy czy odpoczynek.

Władza odnosi się do udziału kobiet i mężczyzn w podejmowaniu decyzji – zarówno w polityce, jak i w gospodarce. W skrócie: chodzi o to, kto zasiada przy stołach decyzyjnych i ma realny wpływ na kierunek działań, strategie i podział zasobów.

Zdrowie obejmuje stan zdrowia oraz dostęp do usług zdrowotnych, które wpływają na jakość życia. Ten obszar uwzględnia także długość życia i różnice w tym, jak kobiety i mężczyźni korzystają z opieki medycznej i jak mogą zadbać o swoje zdrowie na różnych etapach życia

Jak wypadła Polska w rankingu za 2025 r.? Nie ma co ukrywać – mogło być lepiej. Z wynikiem 57,8 punktu na 100 możliwych zajęliśmy 19. miejsce w UE. Co prawda z biegiem lat nasze wyniki stopniowo się poprawiają, ale jednocześnie rośnie dystans dzielący Polskę od średniej unijnej.

Co kryje się za tymi wynikami? Przyjrzyjmy się im z bliska. Poniżej przedstawiam cztery kluczowe wnioski, które warto zapamiętać.

Równy rynek pracy

Polska najwyższy wynik osiąga w obszarze pracy – zajmuje 7. miejsce w UE i zdobywa 74,8 pkt. Co wpłynęło na taki wynik? Przede wszystkim stopniowe zmiany w strukturze zatrudnienia. Udział kobiet wśród specjalistów i specjalistek w sektorze ICT (technologie informacyjne i komunikacyjne) wynosi 18%, co oznacza wzrost o 4 punkty procentowe od 2015 roku. Cieszy też wzrost kobiet na stanowiskach kierowniczych – 42%, czyli o 2 punkty procentowe więcej niż dekadę temu. Zmiany na rynku pracy przekładają się również na sytuację emerytalną. Średnia emerytura mężczyzn jest w Polsce o 15% wyższa niż średnia emerytura kobiet, jednak od 2015 roku różnica ta zmniejszyła się o 5 punktów procentowych. Na różnicę w średnich emeryturach kobiet i mężczyzn wpływa m.in. różnica wieku emerytalnego. Mężczyźni pracujący statystycznie dłużej od kobiet otrzymują wyższą emeryturę. Tak więc z pozoru korzystniejsze rozwiązanie, w postaci niższego wieku emerytalnego dla kobiet przekłada się na większą skalę ubóstwa na emeryturze.

Kobiety do władzy!

Polska od lat otrzymuje najniższy wynik w kwestii dostępu kobiet do władzy, mimo to w tegorocznej edycji rankingu właśnie w tym obszarze odnotowała największą poprawę – od 2020 roku wynik wzrósł tu o 9,0 pkt. Najbardziej poprawił się podobszar władzy społecznej (o 7,3 pkt), a w dalszej kolejności władzy politycznej (o 5,9 pkt). Jednocześnie wciąż mamy dużo do nadrobienia, ponieważ na tle innych państw UE Polska zajmuje w tym obszarze dopiero 24. miejsce. Z danych wynika, że kobiety zajmują 29% stanowisk ministerialnych, co oznacza wyraźny wzrost o 9 punktów procentowych od 2023 roku. Stanowią także 29% osób zasiadających w parlamencie (wzrost z 27% w 2023 r.) oraz 29% członków i członkiń władz samorządowych (o 1 punkt procentowy więcej niż w 2023 r.).

Krok wstecz w edukacji

W obszarze wiedzy zrobiliśmy niestety krok wstecz – od 2020 roku wynik spadł o 2,3 pkt. W Polsce 57% kobiet w wieku 30 – 34 lata ma wykształcenie wyższe, podczas gdy wśród mężczyzn ten odsetek wynosi 39%. Od 2015 roku oba wskaźniki wzrosły – o 5 punktów procentowych w przypadku kobiet i o 4 punkty procentowe w przypadku mężczyzn. Jednocześnie podział na „kobiece” i „męskie” ścieżki kształcenia wciąż jest bardzo widoczny. Prawie cztery na pięć osób kończących kierunki związane z edukacją, zdrowiem, opieką społeczną, naukami humanistycznymi oraz sztuką to kobiety. Niestety, jednocześnie są to kierunki studiów przygotowujące do zawodów, które są o wiele gorzej wynagradzane niż zawody tzw. techniczne. Z kolei na kierunkach STEM (nauki ścisłe, technologie, inżynieria i matematyka) kobiety stanowią 40% absolwentów, a ich udział od 2015 roku spadł o 4 punkty procentowe.

Mężczyźni do garów!

To kobiety nadal dźwigają większą część obowiązków opiekuńczych i domowych. Wśród rodziców dzieci w wieku 0–11 lat 54% kobiet poświęca na opiekę nad dziećmi ponad pięć godzin dziennie, podczas gdy wśród mężczyzn jest to 25%. Podobne różnice widać także w przypadku prac domowych, takich jak gotowanie, sprzątanie czy pranie: 58% kobiet wykonuje je codziennie, w porównaniu do 33% mężczyzn.

Wskaźnik Równości Płci EIGE warto wykorzystywać wszędzie tam, gdzie podejmowane są decyzje mające wpływ na życie kobiet i mężczyzn. Dzięki twardym danym administracja publiczna, organizacje społeczne i sektor prywatny mogą lepiej wyznaczać priorytety, planować działania wspierające równość oraz sprawdzać, czy wprowadzane zmiany przynoszą realne efekty. W ten sposób indeks staje się nie tylko rankingiem i zbiorem ciekawych informacji, ale przede wszystkim „mapą”, która pokazuje, gdzie nierówności są największe i jakie wyzwania wciąż stoją na drodze do pełnej równości płci.